Skulpture Božidara Jovovića – umetnost u javnom prostoru Pančeva

Božidar Jovović (1927–2010), akademski vajar i dugogodišnji pedagog, bio je snažno vezan za Pančevo, grad u kojem je stvarao, izlagao i ostavio najznačajniji deo svog umetničkog opusa u javnom prostoru. Njegove skulpture karakterišu jasna forma, sažet izraz i snažna simbolika, često oslonjena na teme rada, čoveka, istorije i kolektivnog pamćenja.

Skulptura kao svedok vremena

Jedna od najpoznatijih Jovovićevih skulptura u Pančevu je „Sejač“, postavljena u javnom prostoru i prepoznatljiva po snažnoj figuralnosti i smirenom dostojanstvu koje odašilje. Ova skulptura simbolizuje vezu čoveka i zemlje, rada i opstanka, što je tema koja se često provlači kroz Jovovićevo stvaralaštvo. Njegove figure nisu idealizovane – one su snažne, realne i bliske svakodnevnom životu.

U Pančevu i okolini nalaze se i Jovovićevi spomenički radovi, koji svedoče o istorijskim događajima i ličnostima važnim za lokalnu zajednicu. U njima umetnik kombinuje modernistički izraz sa klasičnim vajarskim principima, stvarajući dela koja komuniciraju i sa savremenim posmatračem i sa kolektivnom memorijom grada.

Simboli Pančeva: Skulptura “Sejač” u centru Pančeva

Pančevo je jedan od retkih gradova u Srbiji koji ima spomenik zemljoradniku – rataru – sejaču. U pitanju je skulptura „Sejač“ čuvenog vajara Božidara Jovovića. Postavljena je 1974. godine na mestu gde se i danas nalazi – između zgrade Sindikalnog veća i zgrade u kojoj je smeštena Poreska uprava.

Ova skulptura jedina nije premeštana po različitim gradskim prostorima, već od nastanka pa do današnjeg dana zauzima isto mesto.

Istoričari umetnosti su ocenili da u likovnom rešenju ovog dela u bronzi, Jovović „uspešno savladava izazov da svog, a banatskog ratara ne predstavi karikaturalno, već nošen pesničkom vizijom”, stvara nadrealni spomenik Banaćaninu, koji je „božanstvo polja” i „hranilac čovečanstva”. I zaista, Jovovićev zemljoradnik je oličenje atlete, nimalo nalik punačkim Lalama.

Ova skulptura, kao i mnoge u Pančevu, bila je izložena napadima vandala i „trgovaca” sekundarnim sirovinama. Tako je „Sejač” ostao bez ruke sa pticama i sa iskrivljenom nogom u pokušaju krađe. Pre petnaestak godina, deo originalnih gipsanih predložaka, pronašli su stručnjaci pančevačkog Zavoda za zaštitu spomenika u podrumu Narodnog muzeja u Pančevu, pa je skulptura nekako rekonstruisana 2014. godine.

Umetnost dostupna svima

Posebna vrednost skulptura Božidara Jovovića leži u činjenici da su one postavljene u parkovima, ispred institucija i na frekventnim gradskim lokacijama, gde postaju deo svakodnevnog iskustva građana. Jovović nije stvarao umetnost zatvorenu u elitne prostore – njegova dela su namenjena prolaznicima, deci, radnicima, svima koji grad doživljavaju kao svoj.

Materijali koje je koristio – bronza, kamen i beton – dodatno naglašavaju trajnost i ozbiljnost njegovih poruka. Skulpture su oblikovane tako da odolevaju vremenu, ali i da sa godinama dobijaju nove slojeve značenja, u zavisnosti od konteksta i generacija koje ih posmatraju.

Trajno mesto u identitetu Pančeva

Skulpture Božidara Jovovića danas predstavljaju važan deo kulturnog pejzaža Pančeva. One nisu samo umetnička dela, već i tačke identifikacije, mesta susreta i tihi svedoci istorije grada. U vremenu ubrzanih promena, Jovovićeve skulpture podsećaju na vrednosti trajanja, rada i ljudskog dostojanstva.

Zahvaljujući njegovom stvaralaštvu, Pančevo se svrstava među gradove koji svoju umetnost neguju u javnom prostoru, čineći je dostupnom svima. Skulpture Božidara Jovovića ostaju trajni deo gradskog pamćenja i važan segment kulturnog nasleđa koji zaslužuje pažnju, brigu i novo čitanje.

Skulptura „Dečak sa lanetom“

Skulptura, koja se nalazi na Trgu slobode, nastala je 1962. godine. Rađena je u bronzi. Komponziciju čine dve figure – dečak i lane, koja simbolično predstavlja simbiozu čoveka i životinje. Zbog poruke koju nosi u ruci, tretirana je u socrealističkom duhu – dečak je vesnik srećne budućnosti.

Bista Jovana Pavlovića

Ovaj spomenik je posvećen Jovanu Pavloviću, publicisti, osnivaču, vlasniku, pokretaču i prvom uredniku lista „Pančevac“. Nastao je 1969., postavljen ispred ulaza u Narodnu baštu. Bista je izrađena od bronze.

Fontana „Vodeni cvet“

Ova fontana je nastala 1973. godine i nalazi se u Gradskom parku. Ova komponzicija predstavlja simbiozu čoveka sa prirodom. Figura devojke je izrađena u bronzi, a oko nje je ograda od mlevenog crvenog kamena, na kojoj su postavljena postolja za sedenje.

Bista Đure Jakšića

Ova spomen-bista je nastala 1975. godine, a nalazi se ispred Osnovne škole „Đura Jakšić“ u Pančevu. Rađena je u bronzi. Bista se nalazi na kamenom postamentu, a figura umetnika je izrađena sa šeširom i pticom koju drži u desnoj ruci i kistom u levoj.

Božidar Jovović je rođen u Ulcinju 1927. godine, završio je Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu, vajarski odsek kod profesora Lojza Dolinara i Tome Rosandića. Od 1953. godine živeo je i radio u Pančevu kao likovni pedagog.

Autor je više spomenika i skulptura u Pančevu, poput spomenika detetu borcu za slobodu “Dečak i lane”, “Vodeni cvet” na fontani u centru, spomenik Uroša Predića u Gimnaziji.

Izlagao je na mnogim samostalnim i grupnim izložbama. Pripadao je čuvenoj likovnoj grupi „Pančevo pet“, među kojima su još bili pokojni Stojan Trumić, Jovan Vitomirov, Ksenija Ilijević i Dobivoje Vojnović. Dobitnik je nagrade Oslobođenja grada Pančeva 1969. godine. Umro je u Pančevu 2010. godine.

Ovaj tekst je nastao u okviru projekta koji sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu i javno informisanje. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.