Zgrada Pančevačke banke – reprezentativan primer secesije u srcu grada

Smeštena na početku Ulice Žarka Zrenjanina, nekadašnjeg Starčevačkog sokaka, ova reprezentativna građevina svedoči o periodu snažnog privrednog i urbanog razvoja grada na prelazu iz 19. u 20. vek.

Podignuta između 1901. i 1903. godine prema planovima budimpeštanskih arhitekata Kalmana i Ulmana, zgrada je izgrađena u stilu secesije (Art Nouveau), koji se u to vreme širio iz velikih centara Austro-Ugarske monarhije. Posebno se ističe kao primer tzv. budimpeštanske secesije, sa bogatom dekoracijom, elegantnim linijama i naglašenom simbolikom u spoljašnjem oblikovanju.

Jedan od najvrednijih detalja zgrade jeste vitrakolor iz 1905. godine, koji svojim stilom i ornamentikom neodoljivo podseća na radove Alfonsa Muhe. Eksterijer objekta obiluje floralnim i geometrijskim motivima, karakterističnim za secesiju, ali i simbolima koji aludiraju na sigurnost, stabilnost i prosperitet – vrednosti koje su bile od ključnog značaja za jednu finansijsku instituciju tog vremena.

Istorija same banke neraskidivo je povezana sa razvojem Pančeva. Pučka banka osnovana je 1868. godine kao zadruga pod nazivom „Prva pančevačka pučka banka kao udruženje za samopomoć”, na inicijativu preduzetnih pančevačkih Nemaca, pod predsedništvom uglednog građanina Vilhelma Hermana fon Grafa. Već 1. januara 1869. godine banka počinje sa radom, a nekoliko meseci kasnije prerasta u akcionarsko društvo.

Zahvaljujući povoljnim istorijskim okolnostima, poput donošenja Austro-ugarske nagodbe i ukidanja Banatske vojne granice, Pančevo se u drugoj polovini 19. veka razvija u snažan finansijski centar. Pučka banka širi svoje poslovanje, uvećava kapital i otvara brojne filijale u okolnim mestima, među kojima su Kovin, Padina, Perlez, Alibunar, Kovačica, Dolovo, Omoljica, Bavanište i Novo Selo.

Početkom 20. veka, izgradnjom nove secesijske zgrade, banka dobija i arhitektonski izraz svoje ekonomske moći. U prizemlju objekta uoči Prvog svetskog rata nalazile su se različite trgovine, dok je sama banka postala i kulturni centar – 1914. godine osnovala je biblioteku sa fondom od čak 7.500 knjiga i časopisa na nemačkom, srpskom i mađarskom jeziku, što je u to vreme predstavljalo izuzetan poduhvat.

Sudbina banke menja se nakon Drugog svetskog rata, kada je, kao nemačka imovina, konfiskovana krajem 1944. godine. Kroz niz reorganizacija i promena imena, institucija od 1978. godine nosi naziv Privredna banka Pančevo, pod kojim je ostala upamćena sve do današnjih dana.

Iako se njena uloga kroz decenije menjala, zgrada nekadašnje Pančevačke pučke banke ostala je trajni simbol jednog vremena. Kao zaštićeni deo arhitektonskog nasleđa Pančeva, ona i danas podseća na period kada su se umetnost, arhitektura i privreda susretali u harmoničnoj celini, ostavljajući gradu prepoznatljiv i dragocen pečat.

Ovaj tekst je nastao u okviru projekta koji sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu i javno informisanje. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.